Profilaktyka raka piersi w Polsce. Dlaczego kobiety odkładają badania?

Profilaktyka raka piersi w Polsce wciąż pozostaje wyzwaniem. Z najnowszego raportu Gedeon Richter Polska „W kobiecym interesie: 4 pokolenia Polek o zdrowiu kobiet i dbaniu o siebie” wynika, że 39,6% badanych kobiet w ciągu ostatnich dwóch lat nie wykonało ani USG piersi, ani mammografii. Co więcej, 38,6% respondentek deklaruje, że podczas ostatniej wizyty u ginekologa w ogóle nie poruszono tematu zdrowia piersi. Wyniki te zwracają uwagę na bariery w dostępie do profilaktyki, ale wymagają właściwej interpretacji. Nie każda kobieta potrzebuje bowiem tych samych badań i z taką samą częstotliwością. Sprawdzamy, co naprawdę pokazuje raport, kiedy należy wykonać mammografię lub USG i jak skorzystać z bezpłatnej diagnostyki w ramach NFZ.

Październik od lat jest Miesiącem Świadomości Raka Piersi. Kampanie społeczne, różowe wstążki i inicjatywy edukacyjne przypominają o znaczeniu wczesnego wykrywania nowotworów. Jednak skuteczna profilaktyka nie powinna ograniczać się do jednego miesiąca w roku.

Rak piersi jest najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym u kobiet. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów, przywołanych przez autorów raportu, w 2023 roku rozpoznano go w Polsce u 21 716 kobiet.

Wczesne stadium choroby może przebiegać bez żadnych objawów. Właśnie dlatego tak ważne są badania przesiewowe, pozwalające wykrywać zmiany jeszcze przed pojawieniem się dolegliwości.

Jednocześnie sam dostęp do informacji o profilaktyce nie oznacza, że wszystkie kobiety korzystają z odpowiednich badań. Na decyzje wpływają wiek, sytuacja zdrowotna, dostępność placówek, koszty i codzienne obowiązki.

Profilaktyka raka piersi w Polsce. Co pokazuje raport Gedeon Richter?

Raport „W kobiecym interesie: 4 pokolenia Polek o zdrowiu kobiet i dbaniu o siebie” powstał we wrześniu 2026 roku na zlecenie Gedeon Richter Polska.

Badanie zostało przeprowadzone przez IQS na reprezentatywnej próbie 1000 kobiet w wieku co najmniej 18 lat. Wykorzystano ankietę internetową CAWI oraz dziewięć indywidualnych wywiadów pogłębionych.

Wyniki pokazują istotne różnice w korzystaniu z badań profilaktycznych.

Źródło: Gedeon Richter Polska, raport „W kobiecym interesie: 4 pokolenia Polek o zdrowiu kobiet i dbaniu o siebie”, wrzesień 2026. Wyniki deklaratywne dla kobiet w wieku 18 lat i więcej. Kategorie badań mogą się nakładać, ponieważ część respondentek wykonywała zarówno USG, jak i mammografię.

Dane pokazują, że badania obrazowe piersi nie są jednakowo rozpowszechnione we wszystkich grupach kobiet.

Nie należy jednak wyciągać wniosku, że każda respondentka, która nie wykonała mammografii lub USG w ciągu dwóch lat, zaniedbała zalecaną profilaktykę.

Dlaczego 39,6% nie oznacza, że tyle kobiet zrezygnowało z obowiązkowych badań?

Kluczowe znaczenie ma wiek uczestniczek badania. Raport obejmuje wszystkie dorosłe kobiety, także osiemnasto- i dwudziestolatki.

Tymczasem w Polsce program bezpłatnej mammografii przesiewowej finansowany przez NFZ przeznaczony jest dla kobiet w wieku 45-74 lat.

U młodszych kobiet rodzaj i częstotliwość diagnostyki dobiera się indywidualnie, między innymi na podstawie objawów, wywiadu rodzinnego oraz innych czynników ryzyka.

Brak mammografii u zdrowej dwudziestolatki bez dodatkowych wskazań nie musi więc oznaczać nieprawidłowego postępowania.

Wynik 39,6% opisuje częstość wykonywania badań w całej dorosłej populacji objętej ankietą. Sam w sobie nie pozwala ocenić, jaki odsetek kobiet rzeczywiście nie korzysta z profilaktyki zalecanej dla ich wieku i poziomu ryzyka.

Dlaczego kobiety odkładają wizyty i badania profilaktyczne?

Badanie Gedeon Richter pokazuje, że przeszkody w korzystaniu z opieki zdrowotnej nie ograniczają się do braku świadomości zagrożeń.

Ponad siedem na dziesięć respondentek wskazało przynajmniej jedną barierę utrudniającą regularne korzystanie z opieki ginekologicznej.

Najczęściej wymieniano:

• Koszt prywatnej wizyty – 27,1% respondentek.
• Długi czas oczekiwania na wizytę w ramach NFZ – 26% respondentek.
• Brak czasu – szczególnie istotny w grupie kobiet w wieku 30-44 lat.
• Dyskomfort związany z badaniem – zarówno fizyczny, jak i emocjonalny.
• Obawa przed oceną lub wynikiem – dla części kobiet kontakt z lekarzem wiąże się ze stresem i niepewnością.

Istotne jest rozróżnienie: przytoczone odsetki dotyczą barier w korzystaniu z opieki ginekologicznej ogółem, a nie wyłącznie trudności w wykonaniu mammografii.

Jednak wyniki pozwalają lepiej zrozumieć, dlaczego nawet osoby świadome znaczenia profilaktyki mogą odkładać kontakt z placówką medyczną.

Młode kobiety częściej wskazują koszty

Szczególnie duże różnice pojawiają się pomiędzy pokoleniami.

Wśród respondentek w wieku 18-29 lat aż 42,3% wskazało koszt prywatnej wizyty jako przeszkodę w korzystaniu z opieki ginekologicznej.

Młodsze kobiety częściej wspominały również o napięciu i obawie przed oceną podczas wizyty.

Może to wskazywać, że poprawa dostępności świadczeń powinna być połączona z edukacją dotyczącą przebiegu badania i możliwości zadawania lekarzowi pytań.

W wieku 30-44 lat szczególną barierą jest brak czasu

W grupie kobiet w wieku 30-44 lat brak czasu jako przeszkodę wskazało 26% respondentek.

Łączenie pracy, obowiązków rodzinnych i codziennych spraw może utrudniać zaplanowanie wizyty lekarskiej, zwłaszcza jeśli konieczne jest długie oczekiwanie na termin.

Warto jednak pamiętać, że działania profilaktyczne można planować z wyprzedzeniem, a część badań jest dostępna bez skierowania.

W przypadku wystąpienia niepokojących objawów nie należy odkładać konsultacji do momentu, gdy pojawi się dogodny termin rutynowej wizyty.

Czy podczas wizyty u ginekologa powinno się rozmawiać o zdrowiu piersi?

Jednym z najbardziej interesujących wyników raportu są deklaracje dotyczące przebiegu ostatniej wizyty ginekologicznej.

Aż 38,6% kobiet wskazało, że lekarz w ogóle nie poruszył tematu zdrowia piersi.

Z kolei 26,9% respondentek zadeklarowało, że ginekolog przeprowadził badanie piersi, a 23,6% wskazało, że lekarz skierował je na badanie lub zapytał o wyniki wcześniejszej diagnostyki.

Nie każda wizyta ginekologiczna musi obejmować badanie palpacyjne piersi. Zakres konsultacji zależy od jej celu, objawów pacjentki i indywidualnej sytuacji zdrowotnej.

Warto jednak traktować taką wizytę jako okazję do rozmowy o profilaktyce.

O co zapytać ginekologa lub lekarza prowadzącego?

Podczas wizyty można poruszyć kilka istotnych kwestii:

• Jakie badania piersi są odpowiednie dla mojego wieku i indywidualnego ryzyka?
• Czy historia nowotworów w mojej rodzinie wymaga dodatkowej oceny?
• Czy powinnam wykonać USG piersi, mammografię lub inne badanie?
• Jakie zmiany w piersiach wymagają konsultacji?
• Kiedy powinnam zgłosić się na kolejne badanie i w jaki sposób mogę je wykonać?

Takie pytania pomagają stworzyć plan profilaktyki dostosowany do konkretnej osoby, zamiast opierać się na jednym schemacie dla wszystkich kobiet.

Mammografia czy USG piersi? Czym różnią się te badania?

USG piersi i mammografia to dwie różne metody diagnostyczne. Mogą się uzupełniać, ale nie powinny być traktowane jako badania całkowicie wymienne.

Mammografia – podstawowe badanie przesiewowe

Mammografia wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie do obrazowania tkanek piersi.

Pozwala uwidocznić zmiany, które nie zawsze są wyczuwalne podczas badania palpacyjnego. Jest podstawową metodą wykorzystywaną w populacyjnych programach wczesnego wykrywania raka piersi.

Podczas badania pierś jest na krótko uciskana między elementami aparatu, co umożliwia uzyskanie odpowiedniej jakości obrazu. U niektórych kobiet może to powodować przejściowy dyskomfort.

W Polsce mammografia przesiewowa w ramach NFZ jest standardowo wykonywana co dwa lata u uprawnionych kobiet w wieku 45-74 lat.

USG piersi – ważne badanie diagnostyczne

USG wykorzystuje fale ultradźwiękowe i nie wiąże się z ekspozycją na promieniowanie rentgenowskie.

Badanie jest szczególnie przydatne w ocenie określonych zmian w piersiach, między innymi u młodszych kobiet, u których tkanka gruczołowa jest często gęstsza.

USG pomaga również odróżniać zmiany lite od torbieli zawierających płyn i może stanowić uzupełnienie mammografii.

Nie oznacza to jednak, że każda kobieta powinna wykonywać USG profilaktycznie co roku, niezależnie od wieku, objawów i czynników ryzyka.

Decyzję o badaniu i jego częstotliwości należy ustalać indywidualnie z lekarzem.

Źródło: Narodowy Portal Onkologiczny oraz program profilaktyki raka piersi NFZ. Zestawienie dotyczy ogólnych zastosowań badań, a nie indywidualnych zaleceń diagnostycznych.

Więcej informacji o zastosowaniu metod obrazowych można znaleźć w kompendium dotyczącym diagnostyki raka piersi w Narodowym Portalu Onkologicznym.

Samobadanie piersi. Tylko 30,8% kobiet deklaruje regularność

Raport Gedeon Richter poświęca dużo uwagi także samodzielnemu obserwowaniu piersi.

Comiesięczne samobadanie deklaruje 30,8% respondentek. Taki sam odsetek wykonuje je kilka razy w roku, a 38,4% robi to najwyżej raz w roku, rzadziej lub nigdy.

Różnice widoczne są również pomiędzy grupami wiekowymi.

Wśród kobiet w wieku 18-29 lat comiesięczne samobadanie deklaruje 24,1%, natomiast w grupie 60 lat i więcej jest to 37,6%.

Jednocześnie 27% wszystkich respondentek nisko ocenia swoje umiejętności samodzielnego badania piersi.

W najmłodszej grupie wiekowej odsetek ten wynosi aż 40,1%, podczas gdy wśród kobiet 60+ wynosi 14,8%.

Wyniki wskazują na potrzebę przystępnej edukacji dotyczącej rozpoznawania zmian w obrębie piersi.

Czy samobadanie piersi może zastąpić mammografię?

Nie. Samobadanie nie zastępuje mammografii ani diagnostyki zleconej przez lekarza.

Warto również zaznaczyć, że zalecenia dotyczące formalnego, comiesięcznego samobadania nie są jednakowe we wszystkich organizacjach medycznych.

Polski Narodowy Portal Onkologiczny zachęca do regularnego samobadania i poznawania wyglądu oraz struktury własnych piersi.

Z kolei American Cancer Society podkreśla, że badania naukowe nie wykazały, aby samo rutynowe samobadanie zmniejszało umieralność z powodu raka piersi u kobiet o przeciętnym ryzyku.

Oba podejścia łączy ważna zasada: kobieta powinna znać typowy wygląd i strukturę swoich piersi oraz zgłaszać lekarzowi wszelkie nowe lub niepokojące zmiany.

Samodzielna obserwacja nie może być powodem rezygnacji z mammografii, jeśli jest ona zalecana.

Jak obserwować piersi i na co zwracać uwagę?

Pomocne jest regularne zwracanie uwagi na wygląd i strukturę piersi.

Można obejrzeć je przed lustrem, a następnie delikatnie sprawdzić dotykiem, czy nie pojawiły się nowe zgrubienia lub wyraźnie odczuwalne zmiany.

U kobiet miesiączkujących ocena może być łatwiejsza po miesiączce, gdy piersi są mniej napięte. Po menopauzie można wybrać stały dzień miesiąca.

Nie należy jednak traktować samobadania jak testu, który daje pewność braku nowotworu.

W razie zauważenia niepokojącej zmiany konieczna jest ocena lekarska, niezależnie od terminu poprzedniego badania obrazowego.

Jakie objawy raka piersi powinny skłonić do wizyty u lekarza?

Rak piersi we wczesnym stadium często nie powoduje dolegliwości, dlatego badania przesiewowe są tak istotne.

Niektóre zmiany można jednak zauważyć samodzielnie.

Do objawów wymagających konsultacji należą między innymi:

• nowy guzek lub wyczuwalne zgrubienie w piersi albo pod pachą,
• zmiana kształtu lub wielkości jednej piersi,
• wciągnięcie brodawki, które wcześniej nie występowało,
• nietypowa wydzielina z brodawki, szczególnie krwista,
• zmiana wyglądu skóry piersi, jej zaciągnięcie lub miejscowe pogrubienie,
• nowe, utrzymujące się zmiany w obrębie brodawki lub otoczki.

Takie objawy nie muszą oznaczać choroby nowotworowej. Wiele zmian w piersiach ma charakter łagodny.

Nie należy jednak samodzielnie rozstrzygać przyczyny nowej zmiany ani czekać na kolejną mammografię przesiewową. W takiej sytuacji potrzebna jest konsultacja lekarska i ewentualna diagnostyka dobrana do objawów.

Opis objawów i ich możliwego znaczenia znajduje się również na stronie Narodowego Portalu Onkologicznego.

Bezpłatna mammografia na NFZ w 2026 roku. Kto może skorzystać?

W Polsce działa populacyjny Program profilaktyki raka piersi finansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

Jego celem jest wykrywanie nowotworów na wczesnym etapie, zanim pojawią się objawy.

W 2026 roku standardowym programem objęte są kobiety w wieku od 45 do 74 lat. Przy ustalaniu uprawnienia uwzględnia się rok urodzenia.

Badanie przysługuje co dwa lata kobietom, które nie miały mammografii w ramach programu w wymaganym okresie i spełniają jego kryteria.

W określonych sytuacjach po zakończonym leczeniu raka piersi istnieje możliwość udziału w programie co 12 miesięcy, zgodnie z jego szczegółowymi zasadami.

Do wykonania mammografii przesiewowej w ramach programu nie jest potrzebne skierowanie.

Jak zapisać się na mammografię przez NFZ?

Od stycznia 2026 roku funkcjonuje centralna e-rejestracja, która umożliwia umawianie wybranych badań profilaktycznych, w tym mammografii.

Na badanie można zapisać się na kilka sposobów:

1. Przez Internetowe Konto Pacjenta, wybierając e-rejestrację i profilaktykę raka piersi.
2. Za pomocą aplikacji mojeIKP.
3. Bezpośrednio w placówce wykonującej mammografię w ramach programu NFZ.
4. W mammobusie realizującym badania profilaktyczne.

Podczas rejestracji można wybrać lokalizację i dostępny termin badania.

W przypadku badania w mammobusie warto wcześniej sprawdzić harmonogram jego postoju oraz zasady zapisów.

Informacje o programie i placówkach znajdują się na stronie Profilaktyka raka piersi – pacjent.gov.pl.

Aktualną listę mammobusów publikuje także Narodowy Fundusz Zdrowia.

Co zabrać na mammografię?

Na badanie warto zabrać dokument tożsamości oraz wyniki i zdjęcia wcześniejszych mammografii, jeśli były wykonywane i pacjentka ma je w swoim posiadaniu.

Możliwość porównania aktualnego obrazu z poprzednimi badaniami ułatwia radiologowi ocenę zmian.

Jeżeli wynik będzie prawidłowy, kolejne badanie w ramach standardowego programu wykonuje się zwykle po dwóch latach.

Jeśli w obrazie zostanie wykryta zmiana wymagająca wyjaśnienia, pacjentka jest kierowana na dalszą diagnostykę.

Tylko 32,77% uprawnionych kobiet skorzystało z programu mammografii

Wyniki ankiety Gedeon Richter można uzupełnić o dane dotyczące rzeczywistego uczestnictwa w finansowanym przez NFZ programie badań przesiewowych.

Według informacji Centrum e-Zdrowia opublikowanej 13 października 2026 roku, na dzień 1 sierpnia 2026 roku mammografię w ramach programu wykonało w okresie dwóch lat 32,77% uprawnionych kobiet.

To szczególnie ważna informacja, ponieważ w odróżnieniu od ogólnej ankiety obejmującej wszystkie dorosłe respondentki odnosi się do populacji kwalifikującej się do programu przesiewowego.

Dane pochodzą z różnych źródeł i mają inne podstawy, dlatego nie należy bezpośrednio porównywać odsetka 32,77% z wynikiem 39,6% z ankiety Gedeon Richter.

Oba zestawienia pokazują jednak, że dostępność badań i uczestnictwo w profilaktyce pozostają ważnymi wyzwaniami dla systemu ochrony zdrowia.

Co z kobietami przed 45. rokiem życia i po 74. roku życia?

Brak uprawnienia do standardowego programu mammografii NFZ nie oznacza, że kobieta nie może korzystać z diagnostyki piersi.

U osób młodszych rodzaj badania ustala lekarz, uwzględniając między innymi zgłaszane objawy, wiek, strukturę piersi i wywiad rodzinny.

Podobnie kobiety starsze, które nie są objęte populacyjnym programem przesiewowym, mogą wymagać indywidualnego planu kontroli lub diagnostyki.

Osobnego podejścia wymagają także osoby z podwyższonym ryzykiem zachorowania, między innymi niektóre nosicielki patogennych wariantów genów BRCA1 i BRCA2 oraz kobiety z istotnym wywiadem rodzinnym.

W zależności od sytuacji lekarz może zaproponować wcześniejsze rozpoczęcie badań, inne odstępy pomiędzy nimi albo dodatkowe metody obrazowania, takie jak rezonans magnetyczny.

Nie należy samodzielnie ustalać harmonogramu badań na podstawie schematów przeznaczonych dla innej grupy ryzyka.

Jak nie odkładać profilaktyki raka piersi na później?

Wyniki raportu pokazują, że podstawową przeszkodą nie zawsze jest brak wiedzy. Znaczenie mają również organizacja codziennego życia, koszty, dostępność terminów i obawy związane z diagnostyką.

Przydatnym rozwiązaniem może być stworzenie prostego planu profilaktyki dostosowanego do własnych potrzeb.

• Sprawdź, kiedy wykonywałaś ostatnie badania. Zachowuj wyniki i informacje o wcześniejszej diagnostyce.
• Ustal z lekarzem indywidualne zalecenia. Rodzaj badania zależy od wieku, objawów i czynników ryzyka.
• Jeżeli kwalifikujesz się do programu NFZ, skorzystaj z e-rejestracji. Nie trzeba czekać na skierowanie.
• Zgłaszaj nowe zmiany w piersiach. Nie odkładaj diagnostyki niepokojących objawów do kolejnego terminu badania przesiewowego.
• Nie rezygnuj z rozmowy o zdrowiu piersi. Jeśli temat nie pojawi się podczas wizyty, możesz zapytać o odpowiednią profilaktykę.

Takie postępowanie nie oznacza wykonywania jak największej liczby badań. Celem jest korzystanie z diagnostyki odpowiedniej do wieku i ryzyka, w terminach wynikających z aktualnej wiedzy medycznej.

---

FAQ – najczęstsze pytania o profilaktykę raka piersi

---

Od jakiego wieku należy wykonywać mammografię?

W Polsce standardowy program bezpłatnej mammografii przesiewowej NFZ obejmuje kobiety w wieku 45-74 lat. Badania wykonuje się zwykle co dwa lata. U kobiet z dodatkowymi czynnikami ryzyka lub objawami diagnostykę planuje się indywidualnie, niezależnie od tych granic wieku.

Czy na mammografię NFZ potrzebne jest skierowanie?

Nie. Kobiety spełniające kryteria programu profilaktyki raka piersi mogą wykonać mammografię bez skierowania. Rejestracja jest możliwa przez Internetowe Konto Pacjenta, aplikację mojeIKP, placówkę medyczną lub mammobus.

Czy USG piersi może zastąpić mammografię?

Nie zawsze. Obie metody pełnią różne funkcje diagnostyczne. Mammografia jest podstawowym badaniem przesiewowym w określonych grupach wiekowych, a USG pomaga oceniać wybrane zmiany i bywa szczególnie przydatne u młodszych kobiet. O doborze badania powinien decydować lekarz.

Jak często należy wykonywać samobadanie piersi?

Polski Narodowy Portal Onkologiczny zachęca do comiesięcznej samoobserwacji piersi. Warto jednak wiedzieć, że formalne samobadanie nie zastępuje mammografii i nie wykazano, aby samo jego regularne wykonywanie zmniejszało umieralność na raka piersi. Najważniejsze jest rozpoznawanie nowych zmian i zgłaszanie ich lekarzowi.

Co zrobić, jeśli wyczuję guzek w piersi?

Należy umówić konsultację lekarską, nie czekając na kolejne badanie profilaktyczne. Guzek nie musi oznaczać nowotworu, ale jego charakter wymaga oceny. Lekarz zdecyduje, czy potrzebne jest USG, mammografia lub dalsze badania.

Profilaktyka raka piersi powinna trwać cały rok, nie tylko w październiku

Raport „W kobiecym interesie” pokazuje, że między świadomością znaczenia zdrowia a rzeczywistym korzystaniem z opieki medycznej istnieje wiele barier.

Część kobiet mierzy się z kosztami prywatnych wizyt, inne wskazują długi czas oczekiwania, trudności organizacyjne lub obawy przed badaniem.

Jednocześnie wyniki badania należy interpretować w kontekście wieku i indywidualnego ryzyka. Nie wszystkie respondentki wymagają identycznego schematu diagnostycznego.

Najważniejszym elementem profilaktyki populacyjnej pozostaje odpowiednio wykonywana mammografia przesiewowa. Duże znaczenie ma także znajomość objawów mogących świadczyć o zmianach chorobowych i dostęp do szybkiej diagnostyki w przypadku ich wystąpienia.

Skuteczna profilaktyka nie polega na wykonywaniu każdego dostępnego badania, lecz na korzystaniu z właściwych badań we właściwym czasie, zgodnie z aktualnymi zaleceniami i indywidualną sytuacją zdrowotną.

Różowy Październik jest dobrą okazją do przypomnienia o tym, ale zdrowie piersi wymaga uwagi przez cały rok.

---

Źródła i metodologia

• Gedeon Richter Polska – „W kobiecym interesie: 4 pokolenia Polek o zdrowiu kobiet i dbaniu o siebie”, raport opracowany we wrześniu 2026 roku przez dr Zofię Małkowicz na podstawie badania IQS, reprezentatywna próba 1000 kobiet w wieku 18 lat i więcej oraz 9 wywiadów pogłębionych.
• Pacjent.gov.pl – Program profilaktyki raka piersi. Aktualne zasady i kryteria badań mammograficznych finansowanych przez NFZ.
• Centrum e-Zdrowia – „Powiedz jej: zrób mammografię”, 13 października 2026 roku. Dane dotyczące uczestnictwa w programie oraz zasad e-rejestracji.
• Narodowy Portal Onkologiczny – Diagnostyka raka piersi. Zastosowania mammografii, USG i dalszych metod diagnostycznych.
• Narodowy Portal Onkologiczny – Objawy raka piersi. Objawy wymagające oceny lekarskiej.
• American Cancer Society – Breast Cancer Screening Guidelines FAQs. Znaczenie samobadania i ograniczenia badań palpacyjnych w profilaktyce przesiewowej.

Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej. Dobór metod diagnostycznych zależy od wieku, objawów, wywiadu rodzinnego i innych czynników ryzyka.